Computerbril of avondbril: welke heb je nodig?

Computerbril, beeldschermbril, avondbril: de woorden worden vrolijk door elkaar gebruikt, en in de winkel liggen ze naast elkaar in hetzelfde schap. Toch zijn het twee totaal verschillende hulpmiddelen voor twee totaal verschillende problemen. Wie de verkeerde koopt, lost niets op en denkt daarna dat brillen niet werken.

Dit artikel sorteert het uit. Eerst wat er precies bedoeld wordt met elk woord, dan de twee problemen apart, en aan het eind een zelftest waarmee je in een paar avonden weet welk probleem jij hebt. Zonder iets te kopen.

Drie woorden, twee producten

De verwarring begint bij de naamgeving, en die verwarring is voor een deel gewoon handig voor de verkoper. Dit is wat de woorden in de praktijk betekenen.

Computerbril wordt voor twee volstrekt verschillende dingen gebruikt. Bij de opticien is het een bril op sterkte, geslepen op de afstand waarop jouw scherm staat. Online is het meestal een bril zonder sterkte met een licht gele of heldere coating die blauw licht zou filteren. Dezelfde naam, een prijsverschil van een factor tien, en een compleet ander werkingsprincipe. Als iemand je vraagt of een computerbril helpt, is de eerste tegenvraag dus: welke van de twee bedoel je?

Beeldschermbril is het woord dat opticiens en arbodiensten gebruiken voor die eerste variant, de bril op sterkte. Het is ook de term die in de arboregels staat, en dat is precies waarom hij ertoe doet zodra je werkgever meebetaalt.

Avondbril of nachtbril is iets heel anders: een bril met een duidelijk oranje of dieprode lens, zonder sterkte, bedoeld voor de laatste uren voor het slapen. Je ziet er de kleuren niet goed mee en dat hoort erbij. Meer daarover in ons artikel over de twee soorten nachtbril.

Kortom: twee producten voor de dag (op sterkte of met filter) en een voor de avond. Welke je nodig hebt, hangt volledig af van wanneer je klacht opspeelt.

Probleem een: je ogen zijn moe overdag

Branderige of droge ogen na een dag beeldschermwerk, wazig zicht tegen het eind van de middag, hoofdpijn achter je ogen: dat is de klacht die opticiens digitale vermoeidheid noemen. De oorzaken zijn behoorlijk goed bekend en ze hebben weinig met de kleur van het licht te maken.

De belangrijkste is dat je minder knippert. Zodra je geconcentreerd naar een scherm kijkt, zakt je knipperfrequentie tot ongeveer een derde tot de helft van normaal, en de knippers die je nog maakt zijn vaker onvolledig. Je traanfilm wordt daardoor niet goed vernieuwd en je ogen drogen uit. Daar komt bij dat je urenlang op dezelfde afstand scherpstelt, dat schermen vaak te hoog staan waardoor je oog verder openstaat, en dat schittering van een raam of lamp je laat turen.

De vraag is dan: doet een blauwlichtfilter hier iets aan? Het eerlijke antwoord is waarschijnlijk niet. In 2023 legde Cochrane (Singh e.a.), de strengste keurmeester in medisch onderzoek, zeventien studies naast elkaar en vond geen overtuigend effect van heldere blauwlichtfilterlenzen op vermoeide ogen door beeldschermwerk. Belangrijk detail: dat onderzoek ging vrijwel alleen over heldere of licht getinte lenzen, dus over precies het type dat online als computerbril wordt verkocht. We hebben daar een apart artikel over geschreven waarin het onderzoek verder wordt uitgeplozen.

Wat wel helpt, kost niets:

• De twintig-twintig-twintig-gewoonte. Elke twintig minuten twintig seconden naar iets op zo'n zes meter afstand kijken. Dat ontspant je scherpstelling en dwingt je bovendien even te knipperen.
• Scherm lager en verder weg. De bovenkant van je scherm op of net onder ooghoogte, en de afstand ongeveer een armlengte. Naar beneden kijken betekent dat je oogleden je oog verder bedekken, wat uitdroging remt.
• Schittering weghalen. Zet je scherm haaks op het raam in plaats van ervoor of ertegenover, en zet de helderheid gelijk aan je omgeving in plaats van op maximaal.
• Bewust knipperen. Klinkt gek, werkt wel. Een paar keer per uur tien keer stevig dichtknijpen vernieuwt je traanfilm.

Als je dit twee weken volhoudt en de klacht blijft, dan pas is een bril aan de orde. En dan gaat het over de bril op sterkte, niet over het filter.

Wanneer een computerbril op sterkte wel zin heeft

Hier zit het stuk dat de meeste artikelen overslaan, en het is voor veel mensen precies waar het om draait: een computerbril op sterkte is vooral een leeftijdsverhaal.

Je oog stelt scherp door de lens in je oog van vorm te veranderen. Dat aanpassingsvermogen neemt vanaf een jaar of veertig geleidelijk af. Je merkt dat eerst bij lezen dichtbij, en daarna in dat vervelende tussengebied waar je scherm staat: ergens tussen de vijftig en zeventig centimeter. Dat is te ver voor een leesbril, die op ongeveer veertig centimeter is ingesteld en je scherm dus wazig laat, en te dichtbij voor je gewone bril of voor het bovendeel van een multifocaal glas.

Het gevolg kent iedereen die het heeft: je gaat met je hoofd achterover zitten om door het onderste stukje van je multifocale bril te kijken, en na een uur voelt je nek dat. Een beeldschermbril lost dat op door het glas te slijpen op jouw schermafstand, gemeten bij jou aan tafel.

Een computerbril op sterkte is dus waarschijnlijk zinvol als je een of meer van deze dingen herkent:

• Je bent boven de veertig en je scherm wordt in de loop van de dag waziger, terwijl veraf gewoon scherp blijft.
• Je draagt een multifocale bril en je merkt dat je je hoofd achterover kantelt om je scherm scherp te krijgen.
• Je hebt nek- of schouderklachten die op kantoordagen erger zijn dan in het weekend.
• Je zet je leesbril op voor je scherm en schuift die dan halverwege je neus, omdat het net niet klopt.

Herken je hier niets in en ben je onder de veertig, dan is de kans groot dat je klacht in de vorige paragraaf thuishoort: knipperen, afstand en schittering. Een bril koopt het dan niet weg.

Wat het kost en wie het betaalt

Een beeldschermbril op sterkte bij de opticien kost ruwweg honderdvijftig tot vierhonderd euro, afhankelijk van het montuur en of je enkelvoudige of degressieve glazen nodig hebt. Een filterbril zonder sterkte kost online vijftien tot veertig euro. Dat prijsverschil is meteen de beste geheugensteun voor welk van de twee producten je in handen hebt.

Werk je in loondienst en zit je gemiddeld meer dan twee uur per dag achter een beeldscherm, dan moet je werkgever je een oogonderzoek aanbieden en zo nodig een beeldschermbril vergoeden. Dat staat in het Arbobesluit. De volgorde is daarbij belangrijk: eerst het onderzoek via je werkgever of arbodienst, dan pas kopen. Koop je eerst zelf, dan kan een werkgever er vaak onderuit. In ons artikel over de beeldschermbril staat die regeling helemaal uitgeschreven, inclusief hoe je het aankaart.

Probleem twee: je komt 's avonds niet in slaap

Dit is een ander probleem met een andere oorzaak, en dus een andere oplossing. Als je klacht niet je ogen maar je nachten zijn, is een computerbril het verkeerde gereedschap.

Blauw licht in de late avond vertelt je hersenen dat het nog dag is en remt de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je slaap op gang brengt. Je ogen voelen daar niets van. Je merkt het pas als je om half twaalf klaarwakker in bed ligt terwijl je moe was op de bank.

Daarvoor bestaat de avondbril: een donkere oranje of rode lens die je alleen de laatste een tot twee uur voor het slapen draagt. En hier is het bewijs wel positief. In een onderzoek van Shechter e.a. (2018) droegen mensen met slaapproblemen twee uur voor bed een amberkleurige bril, en zij sliepen gemiddeld ongeveer achtentwintig minuten langer dan met een controlebril.

Let op het verschil met de vorige paragraaf, want daar zit de hele kern van dit artikel. Het onderzoek dat géén effect vond, ging over heldere en licht getinte lenzen. Het onderzoek dat wél effect vond, ging over een duidelijk gekleurde, donkere lens. De lenskleur is niet cosmetisch, die is de werking. Welke kleur wat blokkeert, staat in onze lenskleur-gids.

Dat betekent ook meteen waarom er geen bril bestaat die beide problemen oplost. Een lens die donker genoeg is om 's avonds iets te doen, kun je overdag niet werken. En een lens die je overdag prettig op hebt, is 's avonds te licht om je klok te beïnvloeden.

De zelftest: welk probleem heb jij?

Je hoeft niets te kopen om erachter te komen. Twee weken opletten is genoeg.

Week een, let op het moment. Schrijf een week lang elke dag twee dingen op: hoe je ogen aan het eind van de werkdag voelen (op een schaal van een tot vijf), en hoe lang je 's avonds ongeveer wakker lag. Meer heb je niet nodig.

Week twee, verander één ding. Doe de twintig-twintig-twintig-gewoonte en zet je scherm lager en verder weg. Verder niets veranderen.

Wat je dan ziet:

• Ogenscore zakt, inslapen blijft gelijk. Je klacht was houding en knipperen. Geen bril nodig, gewoon volhouden.
• Ogenscore blijft hoog, ook na de aanpassingen. Grote kans dat het om scherpstellen gaat. Maak een afspraak bij de opticien, en vraag eerst je werkgever om het oogonderzoek.
• Ogen zijn prima, maar je ligt wakker na schermavonden. Dan is dit een klokprobleem. Begin met schermen eerder wegleggen en het licht in huis dimmen, en overweeg pas daarna een avondbril.
• Allebei hoog. Dan heb je twee problemen die je los van elkaar aanpakt, in deze volgorde: eerst de dag, want daar valt zonder aankoop het meeste te winnen.

De beslishulp

• Klachten overdag, onder de veertig: eerst knipper- en pauzegedrag en je schermopstelling. Een blauwlichtfilter is hier geen oplossing.
• Klachten overdag, boven de veertig of met een multifocale bril: laat je ogen meten. Vraag je werkgever eerst om het oogonderzoek, want dat scheelt je mogelijk de hele rekening.
• Moeite met inslapen na avonden vol schermen: schermen eerder weg, licht dimmen, en eventueel een echte avondbril met donkere lens als steuntje voor het laatste uur.
• Allebei: twee aparte oplossingen. Er bestaat geen bril die beide problemen tegelijk oplost, wat de verpakking ook zegt.
• Twijfel je nog: doe de zelftest hierboven. Twee weken opletten kost je niets en voorkomt een aankoop van honderden euro's voor het verkeerde probleem.

Ben je op zoek naar een avondbril? Op onze pagina over de blauw licht bril lees je welke lens bij welk moment past, en kun je je aanmelden voor de wachtlijst van onze eigen brillen.

Veelgestelde vragen