Kan blauw licht hoofdpijn of migraine veroorzaken?

Je hebt weer de hele dag achter een scherm gezeten en tegen de avond bonst het achter je ogen. Ergens las je dat blauw licht de schuldige is en dat een blauwlichtbril het zou oplossen. Het eerlijke antwoord is genuanceerder: bij de meeste schermhoofdpijn is niet de kleur van het licht het probleem, maar wat je ogen de hele dag moeten doen: focussen op korte afstand, minder knipperen, turen tegen schittering. Bij migraine ligt het anders. Onderzoek laat zien dat mensen met migraine echt gevoeliger zijn voor licht en dat blauw licht daarin een aparte rol speelt. Dit artikel zet beide sporen apart, zodat je weet welk probleem je eigenlijk hebt en wat daar wel en niet bij helpt.

Wat is computervisiesyndroom (digitale oogvermoeidheid)?

Computervisiesyndroom, ook wel digitale oogvermoeidheid, is de verzamelnaam voor klachten die ontstaan doordat je ogen urenlang scherpstellen op een vaste, korte afstand en veel minder knipperen dan normaal. Twee grote overzichtsstudies noemen hoofdpijn, samen met droge ogen en wazig zien, als de meest gerapporteerde klachten. De kleur van het licht speelt daarbij geen hoofdrol.

Veroorzaakt blauw licht hoofdpijn? Het eerlijke antwoord

Niet rechtstreeks, voor de meeste mensen. Het patroon dat achter 'schermhoofdpijn' zit heet in de oogheelkunde computer vision syndrome of digitale oogvermoeidheid en dat gaat vooral over wat je ogen fysiek doen bij een scherm: continu scherpstellen op een vaste, korte afstand, veel minder knipperen dan normaal en vaak een verkeerde kijkhoek. Twee grote overzichtsstudies naar dit syndroom noemen hoofdpijn als een van de meest gerapporteerde klachten, naast droge ogen en wazig zien en wijzen daarbij niet naar de kleur van het licht als oorzaak.

Voor mensen met migraine ligt het net anders en dat verdient een eigen antwoord verderop in dit artikel.

Wat schermwerk echt met je ogen doet

Twee dingen gebeuren tegelijk als je lang naar een scherm kijkt. Je knippert veel minder vaak dan je van nature zou doen, vaak minder dan de helft, waardoor je traanfilm sneller verdampt en je ogen droger en branderiger aanvoelen. En je oogspieren houden urenlang dezelfde scherpstelling vast op een vaste afstand, terwijl ze van nature gemaakt zijn om steeds te wisselen tussen dichtbij en veraf. Die aanhoudende inspanning is een directe route naar spanning rond de ogen, slapen en voorhoofd: precies waar schermhoofdpijn meestal zit.

Daar komt vaak nog schittering bovenop: een fel scherm in een donkere kamer, of een raam achter je dat weerkaatst op het scherm. Je pupillen en oogspieren blijven dan extra werk verzetten om scherp te blijven zien en dat werk voel je aan het eind van de dag terug als druk achter de ogen.

Helpt een blauwlichtbril tegen deze hoofdpijn?

Waarschijnlijk niet veel, als het om gewone schermvermoeidheid gaat. Een Cochrane-review, de strengste vorm van literatuuronderzoek die er is, verzamelde alle beschikbare studies naar blauwlichtfilterende brillenglazen tegen digitale oogvermoeidheid en vond geen overtuigend bewijs voor een effect. De reden ligt voor de hand: als hoofdpijn vooral ontstaat door knipperfrequentie, focusinspanning en schittering, dan verandert een gekleurde lens weinig aan die drie factoren. De lens filtert licht van een bepaalde golflengte, niet de oorzaak van de spanning in je oogspieren.

Dat betekent niet dat een computerbril nutteloos is. Een montuur dat dicht op je gezicht zit kan wel iets doen aan schittering van zijkanten en voor sommige mensen voelt een lichte tint prettiger tegen een fel scherm. Verwacht er alleen geen wondermiddel tegen hoofdpijn van; dat is een ander probleem dan waar deze lens voor gemaakt is.

Migraine en licht: hier ligt het net anders

Bij migraine is lichtgevoeligheid, oftewel fotofobie, een van de kernklachten en daar is specifiek onderzoek naar gedaan. Onderzoekers van Harvard ontdekten een zenuwbaan die rechtstreeks van bepaalde lichtgevoelige cellen in het netvlies naar de hersengebieden loopt die pijn verwerken. Bij mensen met migraine bleek blootstelling aan licht een aanval merkbaar erger te maken, via die route.

Een vervolgstudie van dezelfde onderzoeksgroep testte specifiek welke kleuren licht migraine-patiënten tijdens een aanval het onaangenaamst vonden. Blauw licht kwam daar als een van de meest belastende kleuren uit naar voren, samen met amber en rood, terwijl groen licht door de meeste deelnemers als minder belastend werd ervaren, soms zelfs als verzachtend.

Dat is een heel andere conclusie dan bij gewone schermvermoeidheid: bij migraine speelt de kleur van het licht dus wel degelijk mee, niet alleen de helderheid. Dit is echter onderzoek naar migraine als medische aandoening, met specifieke lichtbronnen in een laboratorium, niet een studie naar kantoorschermen of naar het effect van een webshop-bril.

Gewone spanningshoofdpijn of migraine: het verschil

Het is de moeite waard om dat onderscheid scherp te krijgen, want het bepaalt wat je eraan gaat doen. Spanningshoofdpijn door schermwerk voelt meestal aan als een strakke band rond het hoofd, vaak aan het eind van de dag en trekt weg zodra je pauzeert, buiten kijkt of gaat slapen. Migraine voelt anders: vaak kloppend en aan één kant, erger bij inspanning, vaak met misselijkheid en een duidelijke afkeer van licht en geluid, soms voorafgegaan door flikkeringen in je gezichtsveld.

Heb je twijfel, dan is dat verschil zelf al een aanwijzing: gewone schermspanning reageert goed op pauzes en aanpassingen aan je werkplek. Klachten die blijven terugkomen ondanks die aanpassingen, of die passen bij het migraine-patroon hierboven, verdienen een gesprek met een arts in plaats van nog een product te proberen.

Wat wel helpt: eerst dit, dan pas een bril

1. De 20-20-20-regel. Elke 20 minuten 20 seconden naar iets kijken op minstens 6 meter afstand. Dat onderbreekt de aanhoudende focusinspanning die veel schermhoofdpijn veroorzaakt.
2. Bewust knipperen. Stel jezelf er af en toe aan te herinneren, vooral als je merkt dat je ogen droog aanvoelen. Kunsttranen kunnen bijspringen bij aanhoudend droge ogen.
3. Kijkafstand en schermhoogte checken. Scherm op ongeveer een armlengte afstand, bovenkant net onder ooghoogte, zodat je niet met je nek en ogen omhoog hoeft te kijken.
4. Schittering wegnemen. Geen raam of felle lamp recht achter of naast het scherm, helderheid van het scherm aanpassen aan de kamer in plaats van altijd op maximaal.
5. Een oogtest laten doen. Ongecorrigeerde lichte sterkteafwijkingen zijn een veelvoorkomende, over het hoofd geziene oorzaak van schermhoofdpijn.

Helpt dit allemaal niet, of heb je klachten die passen bij migraine (kloppende pijn, misselijkheid, duidelijke lichtgevoeligheid, soms flikkeringen voor de aanval), maak dan een afspraak bij je huisarts of een neuroloog. Dat is een ander traject dan een computerbril kopen en het hoort ook zo behandeld te worden.

Veelgestelde vragen

Werk je veel achter een scherm en wil je overdag comfortabeler zitten, ook zonder hoofdpijnklachten? Lees wanneer je een beeldschermbril echt nodig hebt, of bekijk de heldere computerbril Sol voor overdag. Twijfel je nog aan het effect van blauwlichtbrillen in het algemeen? Dit artikel legt uit waarom de meeste niet doen wat er beloofd wordt. Twijfel je nog of een bril bij jouw klachten past, lees dan wanneer een blauwlichtbril goed is.

Meer weten over blauw licht in het algemeen? Lees wat blauw licht precies is. Wil je weten waar je op moet letten bij de aankoop van een blauwlichtbril? De volledige gids staat in blauwlichtbril kopen.