Oranje bril: wat doet hij echt en voor wie is hij bedoeld?

Je hebt hem vast al eens voorbij zien komen: iemand die 's avonds op de bank een bril met opvallend oranje glazen draagt, terwijl hij helemaal geen bril nodig heeft. Geen mode-statement, geen gimmick, maar een hulpmiddel met een verrassend logische gedachte erachter. Tegelijk wordt onder de naam oranje bril van alles verkocht, van skibrillen tot autobrillen, en dat zijn totaal verschillende producten. In dit artikel zetten we op een rij wat een oranje bril echt doet, welke soorten er zijn, en wanneer je er wel en niet iets aan hebt.

Waarom dragen mensen 's avonds een oranje bril?

Om dat te snappen moet je één ding weten over je ogen. Naast de cellen waarmee je ziet, zit in je netvlies een apart soort lichtsensor die niets bijdraagt aan je beeld. Die sensoren meten alleen hoeveel en wat voor licht er binnenkomt, en geven dat rechtstreeks door aan je biologische klok. Ze zijn het gevoeligst voor blauw licht, en reageren breder op de hele zone van grofweg 400 tot 550 nanometer, van violet tot en met een stuk van het groen. Valt er 's avonds nog veel van dat licht op je ogen, dan concludeert je klok dat het dag is en stelt hij de aanmaak van melatonine uit, het hormoon dat je lichaam voorbereidt op de nacht. Hoe dat precies werkt lees je in blauw licht en je bioritme.

Hier komt de oranje lens in beeld. Oranje is geen willekeurige kleur: een goede donkeroranje lens houdt vrijwel dat hele gebied tegen, tot zo'n 98 procent van het blauwe licht. Wat er doorheen komt is het warme, langgolvige deel van het spectrum, waar je klok nauwelijks op reageert. Je kunt dus gewoon lezen, tv-kijken of je telefoon gebruiken, terwijl je ogen voor je gevoel al in een gedimde kamer zitten. Dat is het hele idee. Geen technologie, geen coating met een verhaal eromheen, gewoon een kleurfilter op precies de goede plek in het spectrum.

Daarmee is ook meteen gezegd wat een oranje bril niet is: een slaapmiddel. Hij haalt één storende factor weg, fel blauwrijk avondlicht, meer niet. Wie in een gedimde kamer zonder schermen zit, heeft er weinig aan.

De vijf soorten oranje brillen (en welke jij zoekt)

Onder de zoekterm oranje bril lopen vijf verschillende producten door elkaar. Ze delen alleen de kleur.

• De oranje avondbril (slaapbril). Draag je binnen, in de laatste uren voor het slapen. Dit is de variant waar dit artikel over gaat, en de enige met serieus slaaponderzoek erachter.
• De gele of oranje autobril ("nachtbril"). Belooft beter zicht bij nachtelijk autorijden. In een rijsimulator-onderzoek van Hwang e.a. (2019) zagen bestuurders met deze brillen voetgangers niet eerder en werd de hinder van tegemoetkomend licht niet minder. Het hele verhaal staat in nachtbril: twee heel verschillende brillen, één naam.
• De skibril of sportbril met oranje glazen. Die is er voor contrast bij sneeuw, mist of schemer. Prima product, maar heeft niets met slaap te maken.
• De gamingbril. Meestal een lichtgele lens met een stoer montuur. Het lichtgele filter houdt maar een klein deel van het blauwe licht tegen, dus voor je avondritme doet hij weinig.
• De feestbril. Oranje staat vrolijk op Koningsdag. Daar houdt het op.

Zoek je dus een bril om 's avonds beter tot rust te komen, dan gaat het om de eerste variant, en telt maar één ding: hoeveel van de blauwe zone de lens werkelijk tegenhoudt. Welke lenskleur wat doet, van helder tot dieprood, staat in heldere, gele of rode lens.

Wat zegt het onderzoek?

Het meest aangehaalde experiment is van Shechter e.a. (2018). Mensen met slaapproblemen droegen twee uur voor het slapen een amberkleurige bril, en in een andere week een heldere neplens, zonder te weten welke de echte was. Met de amberkleurige bril sliepen ze gemiddeld zo'n 28 minuten langer. Dat is geen klein verschil, maar het is wel één onderzoek met een kleine groep, dus enige nuchterheid past hier.

Belangrijk om erbij te zeggen: dit onderzoek ging over donkere, amberkleurige lenzen. De grote Cochrane-overzichtsstudie van Singh e.a. (2023), die geen overtuigend effect van blauwlichtbrillen vond, ging juist over de gewone heldere filterbrillen. Die twee conclusies spreken elkaar dus niet tegen; ze gaan over verschillende producten. De heldere bril doet vrijwel niets, de donkere oranje lens heeft in elk geval een logisch werkingsmechanisme en voorzichtig positief bewijs. De volledige afweging lees je in blauwlichtbril: werkt het echt?

En om het eerlijke verhaal compleet te maken: schermen zijn niet de enige bron. In onderzoek van Gooley e.a. (2011) bleek gewone kamerverlichting in de uren voor bedtijd de melatonine-aanmaak al flink te verkorten. Een oranje bril is dus één knop om aan te draaien, naast simpelweg dimmen en warmer licht kiezen.

Wanneer heeft een oranje bril zin, en wanneer niet?

Zinvol is hij vooral in situaties waarin je het avondlicht niet zelf in de hand hebt:

• Je werkt of studeert 's avonds en kunt het scherm niet wegleggen.
• Je draait avond- of nachtdiensten en wilt na je dienst snel kunnen slapen.
• Je zit 's avonds in een ruimte waar het licht fel moet blijven, bijvoorbeeld omdat huisgenoten nog volop wakker zijn.
• Je merkt dat je na schermavonden opvallend moeilijk inslaapt en wilt één ding veranderen zonder je hele avond om te gooien.

Weinig zinvol of zelfs af te raden:

• Overdag. Blauw licht maakt je overdag juist alert en houdt je klok gelijk. Een oranje bril op kantoor werkt je ritme tegen. Heb je overdag last van vermoeide ogen achter je scherm, dan is dat een sterkteprobleem, geen lichtprobleem: lees wanneer je echt een beeldschermbril nodig hebt.
• In het verkeer. Een oranje of rode lens neemt veel licht weg en verandert kleuren, waardoor je remlichten en verkeerslichten anders waarneemt. Nooit doen, ook niet op de fiets in het donker.
• In een al gedimde, schermloze avond. Dan is het werk al gedaan en voegt de bril weinig toe.

Waar let je op als je er een koopt?

• Meetcijfers boven marketing. Vraag hoeveel procent van het licht in de blauwe zone wordt tegengehouden, het liefst met een spectraalrapport per golflengte. Geen cijfers beschikbaar? Doe de thuistest: kijk door de lens naar iets fel blauws. Wordt het bijna zwart, dan doet de lens zijn werk.
• Donker genoeg. Een vleugje oranje of lichtgeel is niet hetzelfde als een avondlens. Hoe lichter de tint, hoe meer van de blauwe zone er gewoon doorheen komt.
• Comfort telt zwaarder dan je denkt. Je draagt hem elke avond een tot twee uur. Een bril die knelt of zwaar op je neus ligt, ligt binnen een week in een la.
• Eerlijkheid van de verkoper. Wie beweert dat een heldere lens hetzelfde doet als een donkere, of een oranje bril als wondermiddel verkoopt, verdient je wantrouwen.

Twijfel je tussen geel, oranje of helder voor jouw situatie, dan zet onze keuzehulp voor de blauw licht bril de opties naast elkaar.

Onze eigen oranje bril

Omdat we zelf geen bril konden vinden die donker genoeg was én comfortabel genoeg om elke avond te dragen, maken we er een: de Fjølea Måne, een nachtbril met donkeroranje glazen voor de laatste uren van de dag. Eerlijk verhaal hoort daarbij: ook Måne is geen slaapmiddel, en wie zijn avond al dimt heeft hem niet per se nodig. Hij is er voor de avonden waarop dimmen niet lukt.

Veelgestelde vragen

Verder lezen: Nachtbril: twee heel verschillende brillen, één naam en Heldere, gele of rode lens: welke blauwlichtbril doet echt iets?