Zo test je of je blauwlichtbril echt werkt

Je hebt een blauwlichtbril gekocht, of overweegt het en de vraag knaagt: doet dit ding eigenlijk wat er beloofd wordt? Eerlijk antwoord: je kunt het gedeeltelijk zelf checken en je zou het eigenlijk altijd moeten checken, want onderzoek naar commercieel verkochte blauwlichtlenzen laat een enorme spreiding zien. Sommige lenzen filteren nauwelijks iets, andere filteren serieus en het label op de verpakking vertelt je dat verschil zelden, ook niet bij bekende merken. Hieronder de testen die je zelf kunt doen en waarom een spectrometer-meting daar uiteindelijk niet door te vervangen is.

Hoeveel procent blauw licht filteren de Fjølea-brillen Sol, Glød en Måne?

In dezelfde soort meting als bij het onderzoek naar commerciële lenzen zijn de eigen lenzen van Fjølea getest tussen 380 en 500 nanometer, het gebied waar je biologische klok het gevoeligst is. Sol filtert daar 25,5%, Glød 92% en Måne 99,5%. Hoger is niet per se beter, overdag wil je juist niet alles wegfilteren.

Waarom is een vaste meetmethode belangrijk bij een blauwlichtbril?

Met een vaste meetmethode, zoals die uit EN ISO 12312-1 (oorspronkelijk voor zonnebrillen), zijn percentages beter te vergelijken tussen merken. Een meting "in eigen lab, eigen methode" is dat niet per se. Vraag daarom bij een blauwlichtbril altijd naar een meting met een vaste methode, met het golflengtebereik en liefst de hele curve erbij, niet alleen één percentage.

Waarom testen eigenlijk nodig is

"Blokkeert blauw licht" staat op bijna elke verpakking, van een setje van tien euro tot een merk van honderd euro. Dat woord zegt niets over hóéveel er geblokkeerd wordt. Een onderzoeksteam mat vijf commercieel verkochte blauwlichtlenzen met een spectrofotometer en berekende daarmee de daadwerkelijke vermindering van fototoxiciteit en van melatonine-onderdrukking die elke lens theoretisch zou geven. De uitkomst liep uiteen van ongeveer 6% tot 15% vermindering van melatonine-onderdrukking tussen de vijf geteste lenzen, allemaal verkocht onder dezelfde noemer "blue-light filtering". Dat is een fors verschil tussen producten die op de verpakking hetzelfde beloven.

Ter vergelijking: onze eigen lenzen zijn met dezelfde soort meting getest in het gebied tussen 380 en 500 nanometer, waar je biologische klok het gevoeligst is en komen daar op 25,5% (Sol), 92% (Glød) en 99,5% (Måne). Het punt is niet dat hoger altijd beter is, voor overdag wil je juist niet alles wegfilteren, het punt is dat je zonder een gemeten getal helemaal niet weet waar een lens staat.

Thuistest 1: het felblauwe vlak

Zet op je telefoon- of laptopscherm een puur blauw vlak (kleurcode #0000FF, te maken in elk tekenprogramma of een online kleurenkiezer). Kijk ernaar zonder bril en daarna met de bril op. Bij een lens die stevig filtert in de gevoelige zone, zoals een oranje of rode avondlens, wordt dat vlak duidelijk donkerder, vaak bijna zwart of donkerbruin. Verandert er nauwelijks iets, dan filtert de lens weinig in dat gebied, wat op zich normaal is voor een heldere daglens, maar een probleem als de lens verkocht wordt als avondoplossing.

Thuistest 2: de blauwe lucht

Kijk op een heldere dag kort naar de lucht, met en zonder bril. Een sterk filterende avondlens maakt de lucht merkbaar geler of oranje. Bij een heldere dagbril zie je bijna geen verschil en dat is precies de bedoeling van dat type lens. Deze test werkt het best in fel daglicht, binnenshuis onder kunstlicht is het verschil vaak te subtiel om goed te beoordelen. Doe beide testen een paar keer op verschillende momenten, licht verandert per uur van de dag en dat kan je waarneming beïnvloeden.

Wat niet werkt: de cameratruc

Een bekende, hardnekkige tip is: film met je telefooncamera door de lens heen naar een lichtbron en kijk of de kleur verandert. Voor infraroodlicht (zoals een afstandsbediening) werkt dat soort truc omdat je oog infrarood sowieso niet ziet en een camera dat wel oppikt. Voor zichtbaar blauw licht werkt het niet betrouwbaar: telefooncamera's hebben eigen kleurfilters en beeldbewerking die automatisch corrigeren voor kleurbalans en die correctie kan een echt filtereffect wegpoetsen of juist overdrijven. Vertrouw voor blauw licht op je eigen oog met de twee testen hierboven, niet op een camera.

Wat een echte meting oplevert dat een thuistest niet kan

De thuistesten geven een ruwe ja-of-nee-indicatie: filtert deze lens duidelijk iets, of nauwelijks. Ze geven geen percentage en geen golflengte-specifieke informatie. Een spectrofotometer meet de doorlaatbaarheid van een lens per golflengte, meestal in stappen van vijf of tien nanometer en dat levert een curve op in plaats van één getal. Die curve laat zien of een lens bijvoorbeeld pas vanaf 460 nanometer begint te filteren (te laat voor de meest gevoelige zone) of al vanaf 400 nanometer (precies waar het telt).

Twee lenzen die er in de winkel identiek uitzien, kunnen op die curve tien tot vijftig procentpunt uit elkaar liggen. Dat verschil zie je met het blote oog niet en het verklaart waarom twee schijnbaar gelijke brillen heel verschillend kunnen aanvoelen 's avonds.

Kun je zelf spectraal meten?

Er bestaan goedkope "UV-meters" en lichtmeter-apps die met de sensor van je telefoon een indruk geven van lichtsterkte. Voor blauw licht specifiek zijn die niet geschikt: telefoonsensoren zijn gebouwd om totale helderheid te meten voor je schermhelderheid, niet om per golflengte tussen 400 en 500 nanometer onderscheid te maken. Een uitslag van zo'n app kan je een vals gevoel van precisie geven terwijl de meting simpelweg niet fijnmazig genoeg is. Een echte spectrofotometer, zoals fabrikanten en onafhankelijke labs gebruiken, kost al snel duizenden euro's en is geen thuisapparaat. Voor thuis blijven de twee testen hierboven dus je beste eigen gereedschap, met een meetrapport van de fabrikant als aanvulling, niet een consumentengadget.

Waar je op let als een verkoper een meetrapport toont

• Het golflengtebereik. Een percentage zonder vermeld bereik zegt weinig. Vraag specifiek naar het gebied rond 400 tot 500 nanometer.
• De methode. Een meting met een vaste methode zoals die uit EN ISO 12312-1 is beter vergelijkbaar tussen merken, een meting "in eigen lab, eigen methode" niet per se.
• De curve, niet alleen het gemiddelde. Een gemiddeld percentage kan een lens die pas laat begint te filteren verbloemen. Vraag naar de grafiek, niet alleen het getal.
• Wie het rapport heeft opgesteld. Een onafhankelijk testinstituut weegt zwaarder dan een marketingtekst van de fabrikant zelf.

Geeft een verkoper geen rapport of ontwijkt hij de vraag, neem dat serieus als signaal. Een fabrikant die zijn lens wel heeft laten meten, heeft daar geld en tijd in gestoken en deelt dat doorgaans juist graag, ook als het getal niet het hoogste van de markt is. Zo'n meting kost geld en tijd, voor elke fabrikant, klein of groot en dat verklaart voor een deel waarom juist de goedkoopste lenzen er zelden een laten uitvoeren.

Meer rode vlaggen op een productpagina en hoe je een aankoop verder beoordeelt, staan in waar je op let bij het kopen van een blauwlichtbril.

In het kort: zo test je je bril

1. Doe eerst de blauwe-vlak-test en de blauwe-lucht-test voor een snelle indicatie.
2. Vertrouw geen camera-trucjes voor zichtbaar blauw licht, alleen voor infrarood werkt dat.
3. Vraag de verkoper om een spectrofotometer-rapport met golflengtebereik en curve, niet alleen een percentage.
4. Onthoud dat lenzen met dezelfde kleur enorm kunnen verschillen in hoeveel ze daadwerkelijk filteren.
5. Kies de lens die past bij het moment van de dag: weinig filter overdag is prima, veel filter 's avonds is waar het om gaat.

Veelgestelde vragen

Meer over waarom niet elke bril evenveel doet, lees je in waarom de meeste blauwlichtbrillen niet werken en welke lenskleur echt iets doet. Onze eigen lenzen zijn extern gemeten en de curves staan op de brilpagina. Wil je eerst checken of een bril in jouw geval logisch is, lees dan wanneer een blauwlichtbril goed is.

Meer weten over blauw licht in het algemeen? Lees wat blauw licht precies is. Wil je liever eerst het wetenschappelijke antwoord lezen? Dat staat in blauwlichtbril: werkt het echt?